Węgiel opałowy – charakterystyka, rodzaje i sortymenty
Węgiel od wielu lat jest jednym z paliw wykorzystywanych do ogrzewania budynków mieszkalnych, gospodarczych i przemysłowych. Jego najważniejszą cechą użytkową jest wysoka wartość energetyczna, dzięki której stosunkowo niewielka ilość paliwa pozwala uzyskać dużą ilość ciepła. W praktyce nie każdy węgiel ma jednak takie same właściwości. Poszczególne produkty różnią się pochodzeniem, składem, kalorycznością, zawartością popiołu i wilgoci, a przede wszystkim wielkością ziaren.
Właśnie dlatego przy zakupie węgla nie powinno się kierować wyłącznie jego ceną za tonę. Znacznie ważniejsze jest dopasowanie konkretnego paliwa do rodzaju kotła oraz sposobu jego eksploatacji. Innego sortymentu wymaga tradycyjny kocioł zasypowy, a innego urządzenie wyposażone w automatyczny podajnik.
Węgiel kamienny i brunatny – podstawowe rodzaje węgla
Jednym z podstawowych podziałów jest rozróżnienie węgla kamiennego i brunatnego. Węgiel brunatny jest paliwem o stosunkowo dużej zawartości wilgoci i niższej wartości opałowej. W Polsce wykorzystywany jest przede wszystkim w energetyce zawodowej, najczęściej w elektrowniach zlokalizowanych w pobliżu miejsc jego wydobycia.
Węgiel kamienny charakteryzuje się wyższym stopniem uwęglenia i zazwyczaj większą wartością opałową. To właśnie z niego produkowane są popularne sortymenty opałowe przeznaczone do odpowiednich instalacji grzewczych. W zależności od właściwości konkretnego węgla oraz sposobu jego przygotowania może on występować w różnych frakcjach – od dużych brył po drobne ziarna.
Co oznacza sortyment węgla?
Sortyment określa przede wszystkim wielkość ziaren węgla otrzymywanych po jego wydobyciu, rozdrobnieniu i przesortowaniu. Dzięki temu paliwo można dopasować do konstrukcji konkretnego urządzenia grzewczego. W sprzedaży spotykamy przede wszystkim sortymenty grube, średnie i drobne.
Do najbardziej znanych należą kostka, orzech, groszek oraz miał. Nazwy te nie określają wyłącznie jakości paliwa – odnoszą się przede wszystkim do jego uziarnienia. Dlatego dwa produkty należące do tego samego sortymentu mogą mieć różną wartość opałową, zawartość popiołu czy siarki.
Węgiel kostka
Kostka jest jednym z najgrubszych sortymentów węgla kamiennego. Składa się z dużych kawałków paliwa i przeznaczona jest przede wszystkim do urządzeń przystosowanych do spalania grubego węgla. W aktualnej ofercie PGG spotykana jest przykładowo kostka o uziarnieniu 63–200 mm.
Duże kawałki węgla spalają się inaczej niż drobniejsze frakcje, dlatego kostki nie należy traktować jako uniwersalnego zamiennika innych sortymentów. Przed zakupem trzeba sprawdzić, jakie paliwo dopuszcza producent posiadanego kotła.
Węgiel orzech
Orzech to jeden z najbardziej rozpoznawalnych sortymentów węgla opałowego. Jest drobniejszy od kostki, ale nadal zaliczany do sortymentów grubych. Przykładowe produkty dostępne na rynku mają uziarnienie około 25–80 mm.
Orzech stosowany jest przede wszystkim w odpowiednio przystosowanych kotłach zasypowych. Ze względu na wielkość ziaren można go stosunkowo łatwo magazynować i dozować ręcznie. Przy jego wyborze warto zwracać uwagę nie tylko na uziarnienie, lecz również na wartość opałową, zawartość popiołu, wilgotność oraz siarkę.
Węgiel groszek
Groszek jest sortymentem średnim o znacznie mniejszej granulacji niż orzech czy kostka. Popularne produkty przeznaczone do odpowiednich kotłów automatycznych występują między innymi w uziarnieniu 5–25 mm.
Regularna, stosunkowo niewielka wielkość ziaren umożliwia transportowanie paliwa z zasobnika do palnika za pomocą mechanizmu podającego. Nie oznacza to jednak, że każdy groszek nadaje się do każdego kotła. Należy zwrócić uwagę między innymi na dopuszczalną granulację, wartość opałową, zawartość popiołu oraz spiekalność paliwa.
Miał węglowy
Miał jest drobnym sortymentem powstającym podczas procesu przeróbki i sortowania węgla. Ze względu na niewielką granulację jego właściwości użytkowe znacząco różnią się od kostki czy orzecha. Miały znajdują zastosowanie między innymi w energetyce i przemyśle, natomiast możliwość ich wykorzystania w konkretnym urządzeniu zależy od jego konstrukcji i wymagań producenta.
W przypadku drobnych frakcji szczególnego znaczenia nabiera również wilgotność. Nadmiernie wilgotny opał może być trudniejszy w magazynowaniu i wpływać na przebieg procesu spalania.
Najważniejsze parametry węgla opałowego
Sam sortyment nie mówi jeszcze wszystkiego o jakości paliwa. Dwa rodzaje węgla o identycznym uziarnieniu mogą zachowywać się w kotle zupełnie inaczej. Dlatego przed zakupem warto zapoznać się z deklarowanymi parametrami produktu.
Wartość opałowa określa ilość energii, którą można uzyskać ze spalania określonej ilości paliwa. Wyższa wartość opałowa oznacza potencjalnie większą ilość uzyskanego ciepła z kilograma węgla, choć rzeczywisty efekt zależy również od sprawności urządzenia i warunków spalania.
Zawartość popiołu informuje, jaka część paliwa pozostaje po spaleniu w postaci niepalnej pozostałości. Im więcej popiołu, tym więcej odpadów trzeba usunąć z kotła i tym częściej może być konieczne jego czyszczenie.
Wilgotność ma wpływ na użytkowe właściwości opału. Energia potrzebna do odparowania znajdującej się w paliwie wody nie jest wykorzystywana do ogrzewania budynku, dlatego przy porównywaniu produktów warto zwracać uwagę również na ten parametr.
Zawartość siarki jest kolejnym istotnym parametrem jakościowym węgla. W specyfikacjach produktów podawana jest zazwyczaj procentowo i pozwala porównywać poszczególne paliwa pod względem ich składu.
Spiekalność ma szczególne znaczenie w przypadku paliw przeznaczonych do kotłów automatycznych. Węgiel o nieodpowiednich właściwościach może podczas spalania tworzyć spieki utrudniające prawidłową pracę palnika.
Jak dobrać odpowiedni węgiel do kotła?
Najważniejszą zasadą jest stosowanie paliwa zgodnego z wymaganiami producenta urządzenia grzewczego. Instrukcja kotła powinna określać dopuszczalny rodzaj paliwa oraz jego podstawowe parametry, w tym wymagane uziarnienie. Dobór przypadkowego sortymentu tylko dlatego, że jest tańszy, może prowadzić do gorszej pracy urządzenia, większego zużycia opału, powstawania osadów lub problemów z mechanizmem podającym.
Przy porównywaniu ofert warto więc sprawdzić jednocześnie kilka parametrów: sortyment, uziarnienie, wartość opałową, wilgotność, zawartość popiołu, siarki oraz – jeżeli ma to znaczenie dla danego urządzenia – spiekalność. Dopiero zestawienie tych informacji pozwala rzeczywiście porównać dwa produkty.
Jak prawidłowo przechowywać węgiel?
Węgiel powinien być przechowywany w miejscu zabezpieczonym przed opadami atmosferycznymi i nadmiernym zawilgoceniem. Dotyczy to zarówno opału kupowanego luzem, jak i paliwa workowanego. Pomieszczenie lub miejsce składowania powinno umożliwiać wygodne pobieranie opału i jednocześnie ograniczać jego kontakt z wodą.
W sprzedaży dostępny jest węgiel luzem, w workach oraz dużych opakowaniach typu big bag. Wybór sposobu pakowania wpływa przede wszystkim na wygodę transportu, składowania i dozowania. W przypadku niewielkiej kotłowni praktyczne może być paliwo workowane, natomiast przy większym zapotrzebowaniu często wybierany jest opał dostarczany luzem lub w dużych opakowaniach.
Jaki węgiel wybrać?
Nie istnieje jeden sortyment odpowiedni do wszystkich instalacji. Kostka i orzech należą do grubych frakcji węgla i są wykorzystywane w urządzeniach przystosowanych do takiego paliwa. Groszek dzięki mniejszej granulacji może być stosowany w odpowiednich kotłach z automatycznym podajnikiem, natomiast miały stanowią grupę drobnych sortymentów o odmiennych zastosowaniach.
Przy zakupie najważniejsze jest więc nie samo określenie „dobry węgiel”, ale zgodność jego parametrów z wymaganiami konkretnego urządzenia. Odpowiednio dobrany sortyment oraz właściwe parametry paliwa pozwalają wykorzystać możliwości kotła, ograniczyć problemy eksploatacyjne i racjonalnie planować ilość opału potrzebną na sezon grzewczy.
